Theo kiểm kê mới đây của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Cạn, trữ lượng rừng giáp ranh và rừng có gỗ quý hiếm trên địa bàn tỉnh hiện có hơn 358,6 nghìn m3 gỗ nhóm IIA (chỉ tính riêng trữ lượng rừng giàu và rừng trung bình), chủ yếu là gỗ nghiến ở trên núi đá, địa hình rất hiểm trở, phức tạp, giáp ranh với các tỉnh Lạng Sơn, Thái Nguyên. Nếu chỉ tính với giá thấp là 6 triệu đồng/m3 thì khối lượng gỗ nêu trên có giá trị hơn hai nghìn tỷ đồng. Thế nhưng hiện nay, diện tích rừng này lại được giao trên danh nghĩa cho chính quyền cấp xã quản lý, nhưng xã lại giao cho thôn nên việc bảo vệ gặp nhiều khó khăn, vì không có kinh phí, dân không được hưởng lợi.

Ðể bảo vệ rừng giáp ranh và rừng có gỗ quý hiếm, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bắc Cạn xây dựng quy chế phối hợp bảo vệ rừng giáp ranh với Chi cục Kiểm lâm các tỉnh Lạng Sơn, Thái Nguyên; các huyện có rừng giáp ranh cũng có quy chế phối hợp nhằm thường xuyên cung cấp cho nhau thông tin về tình hình khai thác, buôn bán, vận chuyển trái phép lâm sản, phối hợp truy quét các tụ điểm chặt phá rừng giáp ranh. Các ngành công an, kiểm lâm và quân đội trên địa bàn tỉnh cũng có quy chế phối hợp bảo vệ rừng. Chỉ tính riêng gần hai năm qua, ba ngành này đã tổ chức 11 đợt truy quét, huy động hơn 400 lượt cán bộ, chiến sĩ tham gia. Ngành kiểm lâm tăng cường kiểm lâm viên phụ trách địa bàn cho các huyện có rừng giáp ranh, rừng có gỗ quý hiếm; thường xuyên tổ chức tuần tra, kiểm tra rừng; xây dựng và duy trì các tổ chốt chặn ở cửa rừng; lập trạm kiểm lâm tại các huyện giáp ranh... nhưng tình hình khai thác, vận chuyển gỗ quý hiếm vẫn diễn ra phức tạp và có chiều hướng gia tăng. Báo cáo của Chi cục Kiểm lâm Bắc Cạn cho biết, chỉ trong 10 tháng đầu năm 2009 đã phát hiện 789 vụ, tăng hơn cả năm 2007 là 69 vụ, truy tố 14 vụ, tịch thu 1.485 m3 gỗ, trong đó có 346 m3 gỗ quý hiếm, tăng gấp bốn lần so với năm 2007 và tăng 1,6 lần so với cả năm 2008. Ðó là những vụ và số lượng gỗ các lực lượng phát hiện được, còn thực tế rừng bị khai thác trái phép còn lớn hơn. Nếu cứ tái diễn tình trạng này thì không bao lâu nữa rừng có gỗ quý hiếm trên địa bàn tỉnh Bắc Cạn sẽ "biến mất".

Phó Chủ tịch UBND huyện Na Rì Mã Văn Thịnh cho biết, theo một thống kê chưa đầy đủ toàn huyện Na Rì hiện có hơn 600 cưa máy. Với loại cưa này, mỗi ngày một cưa có thể hạ hàng chục cây nghiến, cắt được vài chục chiếc thớt tại rừng. Một cục thớt nghiến dày 30 cm, đường kính 40 - 50 cm giá tại cửa rừng là 160 - 180 nghìn đồng, vận chuyển đến Lạng Sơn đã có giá 480 - 500 nghìn đồng, lên đến cửa khẩu có giá gần 600 nghìn đồng, có thời điểm lên đến gần một triệu đồng.

Với giá trị như vậy và để trốn tránh sự truy quét của lực lượng kiểm lâm, các "đầu nậu" lôi kéo một số nhân dân địa phương vào rừng khai thác gỗ nghiến rồi cưa thành thớt, khung cửa rồi thuê người khiêng vác, vận chuyển bằng nhiều đường mòn khác nhau ra khỏi rừng, cất giữ ở nhiều nhà dân ven đường chờ cơ hội dùng xe máy, ô-tô vận chuyển sang Lạng Sơn để tiêu thụ. Ðể khai thác và vận chuyển trót lọt, "lâm tặc" thuê người theo dõi, dùng điện thoại thông tin cho nhau mỗi khi nhân viên kiểm lâm đi tuần kiểm tra rừng, nên nhiều biện pháp ngăn chặn của các ngành chức năng hiệu quả rất thấp hoặc chỉ có tác dụng trước mắt, trong thời gian ngắn. Hạt trưởng Kiểm lâm Na Rì Hà Ngọc Bảo cho biết, khi bị phát hiện thì lâm tặc dùng mọi biện pháp mua chuộc cán bộ kiểm lâm, không được thì đe dọa, phá hủy tài sản, đặt chông làm cho xe của kiểm lâm bị nổ lốp. Từ đầu năm đến nay có gần mười kiểm lâm viên ở Na Rì bị đánh, nhà cửa bị ném đá.

Chi Cục phó Chi Cục kiểm lâm Bắc Cạn Hoàng Văn Hải đánh giá: Những năm gần đây tình trạng khai thác, vận chuyển, buôn bán gỗ quý hiếm trái phép trên địa bàn tỉnh diễn ra phổ biến, đặc biệt là ở các khu rừng giáp ranh, rừng núi đá, có lúc nổi lên trở thành "điểm nóng" gây dư luận bức xúc trong nhân dân.

Nguyên nhân rừng bị tàn phá chủ yếu là do diện tích rừng này chưa được giao đến chủ quản lý bảo vệ cụ thể, chưa có ai thật sự phải chịu trách nhiệm trước Nhà nước khi để rừng bị khai thác, chặt phá trái phép. Ðời sống nhân dân ở những vùng có gỗ quý hiếm trong tỉnh, rừng giáp ranh thuộc vùng sâu, vùng xa, còn nhiều khó khăn, dựa vào rừng là chủ yếu. Họ dễ bị "đầu nậu" mua chuộc, lôi kéo tham gia vào việc khai thác, vận chuyển trái phép gỗ quý hiếm. Bên cạnh đó, hầu hết diện tích rừng núi đá có gỗ quý hiếm và rừng giáp ranh trên địa bàn tỉnh không được giao khoán bảo vệ nên mặc dù kêu gọi xã hội hóa, phát huy tinh thần trách nhiệm của nhân dân trong vấn đề bảo vệ rừng thì cũng không hiệu quả, vì bảo vệ rừng nhưng dân không được hưởng quyền lợi gì, trong khi đó đời sống thì khó khăn.

Ðể bảo vệ được rừng giáp ranh, rừng núi đã có gỗ quý hiếm, đồng thời bảo đảm quyền lợi của nhân dân, bên cạnh việc tích cực duy trì các biện pháp tuyên truyền, vận động, kiểm soát... cần có chính sách đặc thù để khuyến khích người dân bảo vệ rừng có hiệu quả. Bắc Cạn có thể giao khoán bảo vệ diện tích rừng núi đá, rừng giáp ranh có gỗ quý hiếm cho dân, và đó cũng là nguyện vọng của nhân dân. Cụ thể là thống kê số lượng cây gỗ quý hiếm, lập hồ sơ cụ thể, sau đó giao cho hộ, nhóm hộ, cộng đồng dân cư địa phương quản lý, bảo vệ, hằng năm người dân hưởng lợi sinh khối của rừng. Ðó là biện pháp lấy rừng để giữ rừng có hiệu quả, nhân dân địa phương sẽ được hưởng lợi từ rừng, gắn bó với rừng và sẽ giữ được rừng.

   Theo Nhandan