10 năm trở lại đây, khu bãi đá ngút ngàn của huyện Thanh Liêm (Hà Nam) đã trở thành "địa ngục" bởi vấn nạn bụi hoành hành. Bụi do khai thác, vận chuyển đá xây dựng tràn lan, thiếu khoa học. Tình trạng môi trường ô nhiễm nghiêm trọng khiến năm này qua năm khác làng mạc, ruộng đồng, nhà cửa... đều phủ một màu trắng đục, không thể cấy hái canh tác. Người dân đã gửi đơn thư cầu cứu khắp các cơ quan công quyền của tỉnh Hà Nam, mong tìm hướng xử lý vấn nạn này, nhưng mọi sự vẫn bình chân như vại.

Thị trấn trong… "sương"

Khu vực xung quanh thị trấn Kiện Khê, huyện Thanh Liêm là nơi tập trung rất nhiều mỏ khai thác đá. Chỉ tính riêng khu vực xung quanh thị trấn đã có đến 3 nhà máy xi măng và hàng chục cơ sở, doanh nghiệp khai thác chế biến sản phẩm đá xây dựng. Đoạn đường đi qua thị trấn Kiện Khê bắt đầu từ cầu Kiện Khê đến TP Phủ Lý chỉ dài hơn 5km nhưng luôn trong tình trạng bụi cuốn mù mịt.

Có mặt tại thị trấn Kiện Khê đầu tháng 3 này, chúng tôi đã mục kích hàng chục xe ben, công nông nối đuôi, chạy với tốc độ "xé rào", kéo theo đó là những "cơn lốc" bụi. Bụi bám đỏ quạch những hàng cây và những căn nhà dọc hai bên đường, những căn nhà đêm cũng như ngày, không lúc nào mở cửa. Người dân gọi nơi đây là thị trấn trong "sương".

Con đường nhựa của thị trấn Kiện Khê mới làm xong nhưng bị phủ một lớp đá sỏi dày đặc. Đá sỏi do vận chuyển rơi vãi, ngày qua ngày dày lên thành lớp. Chị Trần Thị Lụa, một người dân ở thị trấn Kiện Khê thở dài: "Ruộng nhà tôi bón lót, tưới tiêu cẩn thận thế mà lúa vẫn còi. Năng suất ngày càng giảm". Quả thực, dọc hai bên con đường chính của thị trấn, những cây lúa vốn đã mảnh mai lại phải "đeo" thêm… bụi.

Tiểu khu La Mát, nơi được xem là "túi" bụi của thị trấn Kiện Khê. Nhà ông Nguyễn Văn Vinh, Trưởng tiểu khu La Mát đóng kín cửa, ông bày tỏ: "Chúng tôi khổ quá. Từ đồ ăn đến nước uống đều dính bụi. Các anh nhìn ra vườn mà xem, đã mấy mùa rồi, cây nhãn không cho quả…". Tiểu khu La Mát có 342 hộ (1.800 khẩu), 80% trong số đó sống nhờ nghề đội đá, đập đá, nổ mìn. Trong các khu khai thác đá, phụ nữ chiếm tới 60%. Ông Vinh cho biết thêm: "Công nhân ngành than còn được khám sức khỏe định kỳ, chứ dân khai thác đá phải tự túc. Tuy nhiên, làm chỉ đủ ăn nên rất ít người nghĩ tới việc kiểm tra sức khỏe".

Ngay mép hồ (do dân tự đào) trong Tiểu khu La Mát là trạm trộn bê-tông (thuộc Công ty Xi măng Bút Sơn) đang ầm ầm "nhả" khói. Hàng ngày, trạm thải ra hàng tấn chất thải xuống lòng hồ. Ông Vinh bức xúc: "Không chỉ ban ngày mà cả ban đêm, trạm vẫn xả chất thải. Sau một tuần, chất thải này sẽ đóng băng, tạo thành những tảng bê-tông lấp luôn lòng hồ". Anh Trần Văn Dân, một người chăn bò gần đó cho biết: "Trước đây, tôi vẫn ra hồ câu cá. Nhưng từ khi trạm trộn bê-tông hoạt động, cá chết nổi lềnh phềnh, lòng hồ đang dần bị thu hẹp. Nghĩ mà xót".

Hiện, người dân Kiện Khê đang phải hứng chịu khói, bụi, nước thải, tiếng ồn… của 3 công ty xi măng (Kiện Khê, Bút Sơn, Hòa Phát), hơn 25 doanh nghiệp khai thác đá và hàng chục điểm khai thác tự phát. "Tài nguyên thiên nhiên thì mang đi nơi khác, còn khói bụi để lại cho người dân hứng chịu. Kỳ họp nào dân cũng kiến nghị, nhiều đoàn đã về kiểm tra nhưng chúng tôi vẫn "mù tịt" về mức độ ô nhiễm… Mỗi năm có hơn chục người chết do ung thư. Hàng chục năm nay cuộc sống của chúng tôi chưa một ngày bình yên", ông Vinh trăn trở.

Chưa thể giải quyết vì thiếu kinh phí!

Trao đổi với PV, ông Phạm Ngọc Nam, Chủ tịch UBND thị trấn Kiện Khê cho hay: "Tình trạng ô nhiễm bụi ở đây đã diễn ra từ nhiều năm nay khiến cả chính quyền và người dân bức xúc. Nhiều lần chính quyền địa phương cùng người dân gửi đơn kiến nghị lên các cơ quan chức năng để tìm giải pháp. Và tỉnh cũng đã từng về kiểm tra, tìm biện pháp giảm thiểu nhưng vẫn chưa giải quyết dứt điểm được".

Được biết, UBND tỉnh Hà Nam đã chỉ đạo các cấp, các phòng nghiệp vụ, đặc biệt là các đơn vị khai thác và chế biến đá phải giảm thiểu ô nhiễm môi trường, đảm bảo cảnh quan cho khu vực Tây sông Đáy. Đồng thời di chuyển các cơ sở khai thác và chế biến đá ra khỏi khu dân cư. Yêu cầu các đơn vị cho trồng hàng rào cây xanh để giảm thiểu bụi.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy các biện pháp này cũng không giải quyết được vấn đề khi nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm bụi hiện nay lại là do các xe chở vật liệu đá làm rơi vãi dọc đường. Một biện pháp được áp dụng là dùng xe phun nước và thuê người để dọn sạch mặt đường để giảm bụi. Tuy nhiên, do kinh phí quá lớn không thể duy trì được nên người dân ở Kiện Khê vẫn phải sống chung với bụi.

Theo thống kê của Phòng Cảnh sát môi trường, Công an tỉnh Hà Nam, toàn tỉnh đang có 95 cơ sở, doanh nghiệp khai thác và chế biến đá. Rất nhiều cơ sở, doanh nghiệp khai thác đá chưa thực hiện tốt cam kết bảo vệ môi trường. Cũng có một số cơ sở thực hiện được việc bắt các đầu ống nước vào các máy nghiền để phun nước giảm bụi. Nhưng chỉ khi lực lượng Cảnh sát môi trường đến kiểm tra thì các cơ sở này mới cho hệ thống phun nước hoạt động. Để hạn chế bụi mới chỉ có một số đơn vị như : Nhà máy Xi măng Bút Sơn, Nhà máy Xi măng Tân Phú Xuân… là có xe phun nước chống bụi.

Thượng tá Trần Đình Chinh, Trưởng phòng Cảnh sát môi trường - Công an tỉnh Hà Nam cho biết: "Giám đốc Công an tỉnh đã yêu cầu các đơn vị nghiệp vụ siết chặt công tác kiểm tra, kiểm soát các xe chở vật liệu đá. Kiểm tra chặt chẽ các xe chở quá khổ, quá tải. Đồng thời yêu cầu tất cả các xe phải có bạt che phủ để giảm thiểu bụi. Xong vật liệu rơi vãi trên dọc đường vận chuyển là điều khó giải quyết triệt để".

Hiện tình trạng ô nhiễm ở khu khai thác đá Kiện Khê đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của người dân. Đến lúc chính quyền tỉnh Hà Nam cần đưa ra biện pháp cụ thể, tiến hành đánh giá tác động môi trường dài hạn, từ đó phân rõ ra vùng cấm, vùng hạn chế việc cấp phép khai thác đá. Đồng thời phải xem xét cụ thể doanh nghiệp nào có đủ tiêu chuẩn, có khả năng làm tốt được công tác bảo vệ môi trường mới cấp phép cho khai thác. Có như vậy mới bảo vệ an toàn cho sức khỏe, tính mạng của hàng nghìn hộ dân nơi đây.

   Theo Báo TNMT